De Scheldebekerwedstrijd (4) - 1930

Inleiding
In de drie voorgaande afleveringen over de reeks Scheldebekerzwemwedstrijden welke tussen 1930 en 1966 zijn verzwommen, is een meer algemeen historisch beeld beschreven met o.a. aandacht voor de locale omstandigheden en de verrichtingen van de deelnemers uit Breskens. Met deze aflevering wordt een begin gemaakt om per aflevering een Scheldebekerwedstrijd te beschrijven. Te beginnen dus met die van het jaar 1930. 

De Scheldebekerwedstrijd van 1930.

 

In de Vlissingsche Courant van 12 juli 1930 stond het volgende bericht:

 

Een zwemwedstrijd over de Schelde

Door de Vlissingsche Zwemclub wordt op Zaterdag 23 Augustus a.s. een Scheldezwemwedstrijd georganiseerd waaraan een ieder deel kan nemen. Gestart wordt te Breskens, des namiddags plm. 12.30 uur, zodat de deelnemers gunstig tij hebben. De finish is de duiktoren op het strand te Vlissingen. De zwemmers zullen begeleid worden door motor- en roeibooten, bemand met personen, die bij eventuele moeilijkheden, direct de zwemmers behulpzaam kunnen zijn, terwijl het benoodigde reddingsmateriaal in de booten wordt medegevoerd en voor de hoogst mogelijke veiligheid zal worden zorggedragen.
Door den burgemeester van Vlissingen, beschermheer der vereeniging, is een fraaie wisselbeker uitgeloofd, die driemaal achter elkaar of vijfmaal in totaal gewonnen moet worden om ze in eigendom te verkrijgen, terwijl aan alle deelnemers(sters) die den overtocht volbrengen een medaille wordt toegekend.
De opgave tot deelneming is opengesteld tot uiterlijk 4 Augustus a.s. en kunnen de deelnemers zich melden bij den secretaris der vereeniging aan het adres Scheldestraat 31 te Vlissingen.
Het inschrijfgeld bedraagt f1.50.
Zij, die voor dezen wedstrijd een medaille beschikbaar wenschen te stellen, gelieve hiervan mededeeling te doen aan bovengenoemd adres.
De beker is geëtaleerd in den winkel van den heer A.R. Müller, Walstraat, alhier.
Naar wij vernemen gaven zich reeds deelnemers op uit Amsterdam, Rotterdam, Breda, IJsselmonde, en meer andere plaatsen.

 

De voorbereidingen
Een daartoe in het leven geroepen comité met de Vlissingse burgemeester Van Woelderen als voorzitter, heeft allerlei diensten en personen weten te bewegen tot vrijwillige medewerking aan het organiseren van deze Scheldezwemwedstrijd, onder meer het Nederlandse en Belgische Loodswezen, de Koninklijke Marine, de Gemeente Vlissingen, de Rijkspolitie, het Reddingswezen, de Breskense burgemeester Van Zuijlen, samen met diverse artsen en vele loodsen.
Het scheepvaartverkeer wordt door het Loodswezen ruim tevoren gewaarschuwd. Van de inkomende en uitgaande schepen is in het geheel geen hinder ondervonden. Dat was prima geregeld.
Het gemeentelijk Badbedrijf stelt zich garant voor de helft van de gemaakte onkosten (zie de bijlagen).
Materieel: 11 Roeiboten met bemanning worden geleverd door de roeivereniging "Luctor et Emergo". Zowel de Marine als de politie lenen een motorvaartuig uit. Het Loodswezen is ook present met een aantal vaartuigen. Bovendien hebben enkele particulieren eveneens hun boot ter beschikking gesteld.
Prijzen:12 Zilveren medailles en een gouden voor de tweede aankomende deelnemer worden door diverse instanties en personen geschonken.
Van Woelderen zelf stelt de hoofdprijs, de fraaie en kostbare zilveren Scheldebeker beschikbaar voor de winnaar. Deze wisselbeker moet 3x achtereen of 5x in totaal gewonnen worden om hem definitief in bezit te krijgen.
Dr. Staverman, voorzitter van de VRB, schenkt een gouden medaille voor de eerst aankomende dame.
Van Dalsum, goud- en zilversmid te Vlissingen vervaardigt een zilveren lauwerkrans als wisselprijs voor de eerst aankomende Zeeuw.
D.H. van Zuijlen, burgemeester van Breskens, blijft niet achter en tekent voor een prijs voor de eerst aankomende Zeeuws-Vlaming.
 

Zaterdag 23 augustus 1930
Eindelijk, na de lange voorbereiding, het opzetten van een grote en deskundige organisatie en het regelen van de vele benodigde vaartuigen, is het moment van de waarheid aangebroken. Spannend. Zal alles goed gaan? Kunnen we de vele criticasters overtuigen?
De dag begint gelijk al met zorgen die de ongunstige weersomstandigheden betreffen. Kunnen we de tocht wel laten doorgaan? Menigeen vreest het ergste. Er staat een sterke zuid tot zuidwesten wind, een woelige zee met een lastige golfslag, zware regenbuien die naar verwachting de hele dag zullen aanhouden. De allereerste keer en dan gelijk de tocht afgelasten?...., dat zou dan tevens ook wel eens de doodsteek kunnen zijn: exit Scheldebekerwedstrijd.

De leiders beslissen: de zwemwedstrijd gaat door!
De voor iedereen vrije inschrijving (men hoeft geen lid van een vereniging of zo te zijn) leverde 24 deelnemers op: 8 dames en 14 heren. Echter de heer G. Bogart uit Dordrecht moet wegens familieomstandigheden verstek laten gaan, dus 23 personen zullen te water gaan.
Mogelijk nog door de onbekendheid te lande van deze wedstrijd komt het merendeel uit Zeeland: 8 uit Vlissingen, 3 uit Middelburg en uit Breskens, Veere, Goes en Terneuzen elk 1 deelnemer. Rotterdam is vertegenwoordigd door mej. de Ruijter en de heer P. Kruithof. Verder zijn er deelnemers uit Den Haag, Breda, Middelharnis en IJsselmonde. De organisatie is blij met de komst van 2 buitenlandse dames: I. Marks uit Hamborn en de ex-Vlissingse Yvonne Lauwereins uit Oostende. Het predicaat 'internationaal' kan opgeplakt worden.

Met de ferryboot van 11.30 uur worden de 23 deelnemers van Vlissingen naar de startplaats Breskens vervoerd. Allen hebben met goed gevolg de medische keuring door arts Brongers ondergaan. Iedere deelnemer draagt een cap met daarop een door loting verkregen wedstrijdnummer. Als startlocatie is gekozen voor de basaltglooiing even ten westen van het strand van Breskens (aan het achtste paalhoofd in de voordeltaplanse periode). Daar is het direct diep water en kan men onmiddellijk zwemmen. Ter plaatse zijn tenten opgezet om zich te verkleden en in te smeren met vaseline uit het door de organisatie verstrekte doosje dat bij de plaatselijke fietsenmaker is gekocht. Het is zich behelpen.
Volgens de getijdentabellen is het hoogwater om 13.31 uur en het daarop geplande starttijdstip is bepaald op circa 12.30 uur. Maar vanwege de door de wind langer doorlopende vloedstroom wordt dat een klein uurtje later. Tegen die tijd stellen de 23 deelnemers in zwemkleding zich in een lange rij op langs de vloedlijn over de glooiing van zuilenbasalt. De een staat nog wat te ginnegappen, de ander gespannen en in zichzelf teruggetrokken, wachtend op wat komen gaat. Vlak achter hen op het talud staan een 600 á 700 belangstellenden, gehuld in beschermende kleding tegen regen en wind. De mannen vrijwel allen met d'n klak* op. De vele vaartuigen ter begeleiding liggen enkele tientallen meters voor de kust te wachten. Daaronder ook de boot van B. de Pauw uit Breskens. Tegen een kleine vergoeding kan iedereen daarop meevaren om de wedstrijd van nabij te volgen.
De wedstrijdleider spreekt de zwemmers nog toe, maar zijn goed bedoelde instructies gaan verloren in de ruimte, de wind en de gevatte opmerkingen vanuit het publiek. Dan eindelijk, tijdens een regenbui lost om 13.25 uur Van Zuijlen, burgemeester van Breskens, het startschot.
Het is de bedoeling dat roeiboot nummer 1 voorop gaat en de richting aangeeft voor de deelnemers. Maar daar zal niet veel van terecht komen. Reeds direct na de start ontstaat een grote spreiding in het veld van zwemmers. Een deel wil een zuiver noordelijke koers aanhouden, linea recta richting Vlissingen, een ander gedeelte meer oostwaarts. Maar alle 23 zwemmers worden al snel door de nog staande vloedstroom naar het oosten, verder de Westerschelde ingedreven. Ook degenen die aanvankelijk pal naar het noorden koersen. De lokale favoriet Leendert Klaassen uit Breskens krijgt al snel de rode lantaarn toebedeeld en zal deze de rest van de wedstrijd niet meer afstaan. Volgens verwachting kan men dan later, onder de Walcherse kust aangekomen, profiteren van de tegen die tijd opkomende ebstroom om zich daarmee naar de finish (aantikken duiktoren) aan het Vlissingse badstrand te laten voeren.
Er is een willekeur aan zwemslagen te zien. Naast de 'moderne' crawlzwemmers zijn er velen die de schoolslag hanteren of met de zeemanslag zwemmen, een inmiddels nostalgische zwemslag half op de zij liggend, die toentertijd nog veel werd gezwommen. De tocht wordt bemoeilijkt doordat het weer steeds slechter wordt. Hinderlijk zijn de regelmatig overkomende regenbuien die het zicht op koersdoel Vlissingen ernstig belemmeren. Dit noopt regelmatig de borstcrawlzwemmers even over te gaan op de schoolslag om beter te kunnen kijken welke richting ze moeten aanhouden.
De politiemotorboot (met o.a. daarop arts Brongers, burgemeester van Zuijlen en een correspondent van de Vlissingsche Courant) en de marinemotorboot pendelen voortdurend heen en weer tussen de begeleidende sloepen voor informatie. Is alles okay?  Of om eventuele uitvallers vanuit de sloepen over te nemen. En uitvallers komen er. Na een half uur gaat de eerste rode vlag omhoog ten teken van uitval/problemen. Het is nummer 3, mej. de Ruijter uit Rotterdam. Twee mannen springen onmiddellijk te water toen zij aangaf problemen te hebben. (Dit spontane gebeuren bij haar later nog uit te vallen mannelijke collega's, heeft zich niet meer herhaald). Door het politievaartuig wordt ze opgenomen.
Met enige regelmaat geven meer zwemmers de strijd tegen de elementen op. Het kan zijn vanwege kramp, koude, misselijkheid of zeeziek worden van de flink deinende zee, de hongerklop (= leegraken glycogeenreserves), uitputting, overvallen worden door gevoelens van eenzaamheid en nietigheid gepaard gaande met opkomende angst wanneer je alleen komt te zwemmen in die uitgestrekte, woeste watervlakte, of simpelweg omdat men het niet meer ziet zitten. Achtereenvolgens worden de volgende deelnemers uit het water gehesen: de Middelburgers Merk en Fastenau, Van Reijen (Breda), de derde en daarmee laatste Middelburger Castenmiller, Hagendijk (IJsselmonde), de Vlissingers 't Hoen en Anraad, en als laatste dhr.Visser uit Terneuzen.
Niet alleen de zwemmers hebben het moeilijk, ook de roeiers moeten er hard aan trekken in deze woelige zee met zijn stromingen, onder de fikse regenbuien. Een aantal van hen wordt zeeziek en geeft voeding aan de vissen. Nee, makkelijk hebben ook zij het niet deze dag.
Na ruim anderhalf uur komen de zwemmers onder de Walcherse kust. De heren Kruithof uit Rotterdam en Van Bel uit Vlissingen vinden het welletjes en besluiten daar, ter hoogte van de buitenhaven, naar de wal te zwemmen: de afstand naar de finishplaats op het badstrand is hen te ver.
De boulevards en het badstrand van Vlissingen zijn inmiddels bevolkt met honderden belangstellenden. Doordat een klein uur later was gestart dan aangegeven en de zwemmers er veel langer over deden dan was voorzien, hebben zij onnodig lang wind en regen getrotseerd daar aan de finish.
Eindelijk omstreeks 15.15 uur, kan de uitkijk op de duiktoren, adjudant Broeksma en dhr. Everaarts middels een scheepsroeper melden dat de eerste bootjes met zwemmers in zicht zijn. Op kop gaan de nummers 18 en 9. Dat zijn de Vlissingers Slager en Luitwieler. Op enige afstand worden zij gevolgd door nummer 12, Yvonne Lauwereins uit Oostende. Dit drietal heeft een vrij grote voorsprong op de rest van het deelnemersveld. Bij de passage voorlangs het Roeiershoofd/standbeeld Michiel de Ruyter, met nog ca.1,5 km. te gaan, liggen beide heren nog voorop. (Vanaf dit punt kunnen de over de boulevards meelopende toeschouwers het laatste gedeelte van de wedstrijd prima volgen.) Maar Yvonne, dochter van een zeeloods, weet beter het voordeel van de ebstroom te 'pakken' dan de beide heren die daarvoor te dicht onder de kust zitten. Ze loopt zienderogen in. Eerst passeert ze Luitwieler en in de laatste honderden meters moet ook Slager in de 22 jarige Lauwereins zijn meerdere erkennen. Dit alles na 2 uur en 11 minuten, zoals door de tijdopnemers V.d.Heuvel, De Jong en Muller, eveneens staande op de duiktoren, wordt geregistreerd. Op 1 minuut achterstand tikt een gedesillusioneerde Slager aan. Ruim 3 minuten later volgt dan zijn stadsgenoot Luitwieler.
Verbazing alom: het "zwakke geslacht" wint, bewijs dat "ze" over een groter uithoudingsvermogen beschikt dan het "sterke"?  Temeer wanneer later blijkt dat er van de 8 zwemsters slechts 1 is uitgevallen terwijl van de 15 heren er liefst 8 opgaven! (In feite 10 als je de heren Kruithof en Van Bel ook tot de opgevers rekent).Nadat Yvonne, begeleid naar het strand door een badman in zwemtenue, op het droge komt, wordt de winnares enthousiast en massaal opgenomen in het gedrang van het talrijk toegestroomde publiek. Het ontvangstcomité is nauwelijks in staat de voor haar bestemde bossen bloemen te overhandigen. Vijf minuten na dit drietal tikken met enkele minuten tussenruimte acht andere deelnemers de duiktoren aan. Daaronder bevindt zich op de 5e plek als 1e Zeeuwse dame, A. Dekker uit Veere in 2.23,47 (2.20,46 volgens een andere bron). Ook de jongste deelnemer, de 15 jarige Marie van den Heuvel uit Vlissingen bevindt zich daarbij. Samen met haar stadsgenote Francien Prins heeft ze de oversteek gemaakt en ook samen gefinisht in 2 uur en 29 minuten. Naast een saluut aan de overwinnaars en alle 'Strebers' die de wedstrijd voltooien wordt een dubbel saluut door de sportverslaggever van de Vlissingsche Courant toegeschreven aan de jonge Duitse, welke zonder training aan den wedstrijd heeft deelgenomen. Mej. I. Marks wordt 11e met een tijd van 2 uur en 32 minuten. Op de laatste deelnemer, Leendert Klaassen uit Breskens, is het dan nog een poosje wachten. Deze volhouder bereikt na 2 uur en 53 minuten de finish.

Natuurlijk treden de eerste keer dat zo'n groot evenement gehouden wordt ook enkele kinderziektes aan het licht: direct aan te reiken doelmatige kleding tegen koude en wind voor de uitvallers was niet goed geregeld, evenals dat een aantal van de aangekomen deelnemers veel te lang moest wachten en in hun zwempak blijven rondlopen voordat hun pakket kleding aan wal was gebracht. Beter kon ook de informatievoorziening aan het wachtende publiek in Vlissingen. Een stukje van het strand afzetten ter plaatse van de aankomst is voortaan wenselijk om chaos te voorkomen. Een persoonlijke verwelkoming van iedere aankomende door het comité komt dan ook beter tot z'n recht.
Het tiental roeiboten voor 23 deelnemers wordt als te gering ervaren. Beter zou het zijn om per zwemmer over een begeleidende roeiboot te beschikken.
Maar het evenement als geheel is geslaagd: De Scheldebekerwedstrijd is een groot succes en beslist voor herhaling vatbaar.

Tijdens de prijsuitreikingen omstreeks 17.00 uur in paviljoen Juliana komt die succesbevinding ook duidelijk naar voren in de dankwoorden van Burgemeester van Woelderen en Van der Jagt, voorzitter van de V.Z.C onder  auspiciën waarvan de wedstrijd heeft plaatsgevonden. De organisatie is bovendien verguld met het feit dat, naast de Belgische winnares ook een Duitse, mej. Marks heeft meegedaan en daarmee de eerste Scheldebekerwedstrijd gelijk al het predicaat "internationaal" verschaft.   Stuwende kracht achter dit evenement, burgemeester van Woelderen brengt hulde aan de "bereikers'  en spreekt van een buitengewoon kranige sportprestatie onder deze ongunstige omstandigheden, storm gepaard aan zware regenbuien. Hij wijst er nog eens op dat de hemelsbrede afstand ongeveer 4800m. bedraagt, maar dat de afgelegde zwemafstand zo'n 7 tot 8 km. is geweest. Het doet Van Woelderen groot genoegen om de fraaie zilveren Scheldebeker aan winnares Yvonne Lauwereins te mogen uitreiken. Ook memoreert hij dat de kranige zwemster geen onbekende is in Vlissingen, tijdens zijn uitreiking van de gouden medaille (geschonken door doktor Staverman, voorzitter van de V.R.B.) voor de eerst aankomende dame. Zij heeft er immers het zwemmen geleerd en hier haar voorbereidingen gedaan.
Een extra bloemenhulde valt ook Marie van den Heuvel, als jongste deelnemer ten deel 

B. Slager mag een gouden medaille voor 2e aankomende en een zilveren medaille voor 1e heer in ontvangst nemen. Daarnaast wint hij ook de zilveren lauwerkrans als zijnde eerst aankomende Zeeuw. Ofschoon de zwemmers Kruithof en Van Bel die wel de Schelde hebben overgezwommen maar niet op voorgeschreven finishplaats zijn geëindigd, is het respect voor hun prestatie onder deze omstandigheden zo groot dat de organisatie besluit hen toch de herinneringsmedaille uit te reiken.

Van Woelderen schroomt niet om in zijn toespraak voorafgaande aan de prijsuitreikingen ook nog enkele woorden van kritiek te uiten (citaat Goesche Courant van 27 augustus 1930):

" Het speet spr.* toch nog een dissonant te moeten laten hooren, en wel omdat de technische commissie van den Nederlandsche zwembond zich om onbegrijpelijke redenen tegen het houden van dezen zwemwedstrijd gekant heeft, terwijl het hier toch een kranige sportprestatie geldt, die de zwembond juist moest trachten te bevorderen. Het is een goede propaganda voor de zwemsport. Spr. vertrouwt erop dat het een misverstand zal blijken te zijn, maar vindt het toch eigenaardig, dat er zelfs geen antwoord op een schrijven ter zake werd ontvangen. Spr. hoopt dat de volgende wedstrijden met medewerking van den Zwembond zullen plaats hebben." 

Tenslotte, E. Aspeslagh heeft deze gehele dag treffend en sfeervol samengevat in dichtvorm:

Schelde-zwemfeest 1930

'k Ging, om alles te bekijken,
Met de Ferryboot naar zee;
Plotseling moest het vaartuig wijken,
'k Hoorde roepen, ramp en wee !
't Was mijn buurman en zijn makkers,
Bleek en blauw rond neus en mond.
"Help hen toch, die arme stakkers !
Schipbreuk ! In de boot !! Terstond !!!"

'k Hoorde ze bij aankomst vragen :
"Wat, dreef er een volk in zee ?"
En 't kapteintje zeide lachend :
"Och, die zwemmen dikwijls mee !"
Later is hun toch gebleken,
Dat het hier een wedstrijd was,
Dat de boot hun was ontweken
Voor meer ruimte op den plas.

'k Heb de eersten toe zien komen :
"Ivonne Lauw'reins", "Slager", "Bel",
Duizend menschen rond hen stroomen.
'k Zag ze kussen, 't mocht ook wel.
"Klaassen", "Prins" en "Van den Heuvel",
Allen flink en kerngezond,
Wandelden in druk gekeuvel,
Of het slechts een dansje gold.

'k Zag er flinke menschen tusschen,
Vol met "honing" ingesmeerd.
'k Dacht, die zal men zeker kussen,
Doch die liet men ongedeerd.
'k Hoorde in 't eerst nog meisjes praten :
"Ivonne" haalt het er niet door",
'k Heb die twee man in de gaten,
"Kijk ! ze zijn al meters voor !"

Doch een oude zeeman zeide :
"Let maar op, ze doet het goed,
Die komt vóór, ze klopt hen beiden,
In dat ding zit loodsenbloed !''
En jawel ! ze volgt de boeien.
Stroom en wind, 't hielp alles mee,
'k Hoorde juichen, schreeuwen, loeien :
"Ivonne Lauwereins" 't eerst uit zee !"

't Was beslist een reuzenwerk,
Zwemmend, kampend, recht door zee !
Durvend, flink, vertrouwend, sterk,
Worst'lend, dwars door Vlissingsch ree !
Hoeden af voor de "Brigade" !
Burgemeester, politie, krant,
Personeel en  chef der baden,
Voor het deeg'lijk feest aan 't strand !

E. Aspeslagh     (Vlissingen, 23 Augustus 1930).

 

 Volledige uitslag Scheldebekerwedstrijd van 23 augustus 1930.

-  1e  mej. Yvonne Lauwereins nr. 12 (Oostende)     2uur 11min 04sec*.
-  2e  hr. B. Slager nr.18 (Vlissingen)                     2.12.12
-  3e  hr. D. Luitwieler nr. 9 (Vlissingen)                 2.15.10
-  4e  hr. J. Boomsma nr.4 (Middelharnis)               2.20.25
-  5e  mej. A. Dekker nr.11 (Veere)                        2.23.47/2.20,46
-  6e  mej. E. Klaassen nr.8 (Vlissingen)                 2.24.28
-  7e  mej. E. Snel nr.22 (Den Haag)                      2.24.57
-  8e  hr. A. van Zweden nr.2 (Goes)                      2.28
-  9e  mej. Francien Prins nr.20 (Vlissingen)            2.29
- 10e  mej. Marie v.d. Heuvel nr.21 (Vlissingen)      2.29  (15 jaar)
- 11e  mej. I. Marks nr.24 (Hamborn)                     2.32
- 12e  hr. Leendert Klaassen nr.15 (Breskens)         2.53.

Verkeerd aan wal gekomen (2):
-  nr.  5 hr. P. Kruithof (Rotterdam)
-  nr.19 hr. Ies van Bel (Vlissingen).

Opgegeven (9):
-  nr.  3 mej. de Ruijter (Rotterdam)
-  nr.17 hr. C.H. Merk (Middelburg)
-  nr.23 hr. H. Fastenau (Middelburg)
-  nr.  7 hr. L.A. van Reijen (Breda)
-  nr.13 hr. P. Castenmiller (Middelburg)
-  nr.  6 hr. C. Hagendijk (IJsselmonde)
-  nr.10 hr. J.'t Hoen (Vlissingen)
-  nr.14 hr. B. Anraad (Vlissingen)
-  nr.16 hr. G.R. Visser (Terneuzen).
Totaal aantal deelnemers: 23 (15H + 8D).

(Noten:
 * klak: (ouderwetse) pet.
 * spr.: spreker.
 * De eindtijden werden tot op 2/5e seconde nauwkeurig gemeten. Voor zover niet relevant zijn de tijden op de volle seconde afgerond. Dat geldt ook voor de nog te publiceren uitslagen van volgende jaren.)

(Goes, november 2013)                                      Piet Schop.


Bijlage 1.


Bijlage 2.
Dit is niet alleen een tijdsdocument qua geldwaarde, maar let ook op het fraaie handgeschreven schuine schrift, zoals dat toen nog uitgebreid werd onderricht op de lagere scholen.