De Scheldebekerwedstrijd (8) - 1934

Inleiding.

Op zaterdag 14 juli 1934 wordt voor de vijfde keer de monding van de Westerschelde, van Breskens naar Vlissingen, overgezwommen. Van de 25 gestarte deelnemers, 19 heren en 6 dames, halen er 22 de overkant.

                         De Scheldebekerwedstrijd van 1934.

De voorbereidingen.
Aanvankelijk is de wedstrijddatum op 28 juli vastgesteld, maar reeds medio mei wordt bekend  dat het 14 juli wordt.

Hoewel het Scheldebekercomité de feitelijke organisatie in handen heeft, wordt de wedstrijd uitgeschreven onder de vlag van de Zeeuwse Zwemkring.

Door het Nederlands Loodswezen kunnen 25 jollen geleverd worden voor de directe begeleiding van de deelnemers. Daarmee is ook de limiet bepaald van het maximaal aantal deelnemers dat kan starten. Van de 34 personen die zich hebben aangemeld moeten er 9 worden teleurgesteld. Doch er is nog hoop: ze worden op een reservelijst geplaatst voor gevallen van niet op komen dagen, trein gemist, afmeldingen b.v. wegens ziekte of dat een geselecteerde niet door de voorafgaande, verplichte lichamelijke keuring komt.
De 'Jantjes' van de Marine zullen de jollen bemannen als zijnde roeiers, naast een loods als stuurman en een lid van de reddingsbrigade.
De Provinciale Stoomvaart Dienst stelt de ferry-boot "Prinses Juliana" beschikbaar. Een prachtige gelegenheid voor belangstellenden om de wedstrijd tegen betaling van nabij te volgen. 50 Cent per persoon of voor 60 cent inclusief een lot. Kinderen < 12 jaar: 25 cent. De opvarenden krijgen deskundige voorlichting en er is volledig buffet aan boord.
Ter financiering wordt op zondag 10 juni een voetbalwedstrijd georganiseerd tussen de veteranen van Middelburg en Vlissingen waarbij de aftrap verricht wordt door burgemeester Van Woelderen. (De Middelburgers winnen met 4 - 3).
Naast de direct bij de organisatie betrokken motorboten van het Nederlands Loodswezen (waarop o.a. dr. Ten Have en reserveleden van de reddingsbrigade), van de Politie (wedstrijdleider Van Doorn uit Maarssen, juryleden, tijdwaarnemers, dr. Wolters en de loods Kamermans) en 2 stoomvaartuigen van de Marine, is er een boot van het Belgische Loodswezen beschikbaar gesteld voor de pers en de leden van het Scheldebekercomité, incl. voorzitter Van Woelderen. Ook zal een filmboot meevaren waarop de vlaggen van Nederland, België en Engeland gehesen zijn.

In de weken voorafgaande aan de wedstrijd ontstaat er enige consternatie: de wedstrijd zou niet doorgaan???
Vrij kort nadat  Koningin- Moeder Emma is gestorven (20 maart 1934) overlijdt op dinsdag 3 juli plotseling ook Z.K.H. Prins Hendrik op 58 jarige leeftijd. Zijn 'witte' begrafenis zal plaatsvinden op woensdag 11 juli, drie dagen voorafgaande aan de Scheldebekerwedstrijd.
Overleg:  "Moeten we de wedstrijd wel laten doorgaan?"

"Ja", hij gaat door, slechts zonder versierde schepen, vlaggen en muziek. De Marine zal alleen meewerken bij wijze van het verrichten van diensten.

In de voorgaande jaren had men problemen gehad met vissersschepen uit Breskens, hetgeen K. Maas noopte tot het schrijven van een ingezonden stuk in de Breskense Courant van 11 juli 1934. Hieronder deels geciteerd.
-- " A.s. Zaterdag 14 Juli vindt voor de 5e maal de Scheldebeker Zwemwedstrijd plaats. Evenals vorige jaren zijn er ook thans weer deelnemers uit Breskens en daar onze visschers ieder jaar vol enthousiasme deze deelnemers nabij blijven en aanmoedigen is mij verzocht op de een of andere manier onze visschers te trachten hiervan te weerhouden.
   Het is voor velen der zwemmers hinderlijk, indien de motorschepen voortdurend hun baan kruisen, deels klagen zij van de golfslag en deels van de uitlaatgassen. Wettelijk kan men hen niet weerhouden de zwemmers te volgen, doch als men eens bedenkt, dat de grootste booten die de Schelde bevaren, op verzoek der den zwemmers begeleidende politie- en loodsbooten, hun koers wijzigen, ja zelfs geheel stil gaan liggen, ten bate der zwemmers, dan hoop ik, dat thans niet tevergeefs een beroep op hen gedaan wordt en zij zich ditmaal buiten de zwemmers zullen houden. Als ik nu nog even vertel, dat het bestuur van Vlissingen, bij hinder als vorige jaren, als eenige tegenmaatregel die hen ten dienste staat, zal overwegen in het vervolg de Breskensche deelnemers te weigeren, dan weet ik zeker dat onze visschers wel zoo sportief aangelegd zijn om ons ter wille te zijn. " --

 

De deelnemers.
Onder  de 25 uitverkoren deelnemers bevinden zich de Scheldebekerwinaars uit 1931, Frans Kuijper uit Amsterdam, en 1932,  Jan Stender uit Hilversum. Ook de Rotterdamse Rie Olsen, snelste dame in 1932 en in 1933 is weer van de partij. Niet ingeschreven hebben de sterke Engelse zwemmers Eric Temme en Fred Milton, de nummers 1 en 2 van het vorige jaar. Daar voor in de plaats wel de Londenaar Pascoe. Mede omdat er vijf Belgen uit Brugge hebben ingeschreven mag de wedstrijd het predicaat ' Internationaal' voeren.
Afwezig is de zwemster Z. Brouwer, in 1933 als 3e snelste dame op een 7e plaats geëindigd. De Rotterdamse heeft  de voorkeur gegeven aan de IJsselmeermarathon, een zwemwedstrijd over 4,5km. tussen Volendam en Edam, welke op dezelfde dag wordt gehouden. Brouwer zal daar als snelste dame finishen.
Wie we ook missen is Marie van den Heuvel, de Vlissingse die in drie voorgaande edities wel is gestart.
W. Kemper uit Groningen is geen onbekende in Zeeland. In augustus 1932 won hij de eerste (van de drie keer dat die is verzwommen)  Walcherse Kanaalwedstrijd van Middelburg naar Vlissingen. Bij de dames zegevierde toen de eerder genoemde Rie Olsen.

Als 18-jarige Zeeuwse favoriet gaat, de ook op atletiekgebied talentvolle, Annie Bijsterveld voor de derde keer van start. Ditmaal niet als jongste deelnemer. Dat is de Vlissingse B. van den Broeke.  Zij, met haar 17 jaren, begint voor het eerst aan dit avontuur.  De oudste deelnemer (52 jaar) is dhr. A. van der Meer uit Den Haag.

 

De wedstrijdomstandigheden.
De dag begon met een flinke stortbui. Deze was kortstondig waarna het de rest van de dag droog zal blijven. De zon gaat het grootste deel van de dag schuil achter een licht wolkendek. Niet ongunstig voor de zwemmers. De combinatie van felle zon en zout zeewater is niet bepaald prettig voor de ogen van zwemmers. De watertemperatuur ligt tegen de 20 graden. Het is vrijwel springtij deze dag. Minder aangenaam is dat door de staande zeewind (windkracht 3) het water behoorlijk woelig is, hetgeen een aantal opvarenden van de kleinere vaartuigen zou dwingen offers aan Neptunes te brengen.  Door de Westenwind zal naar verwachting de vloedstroom langer aanhouden en het hoogwatertijdstip van 16.09 uur (Vlissingen) naar later verschuiven. Gedurende de wedstrijd ruimt de wind naar N.W.  

De wedstrijddag.
Vier van de vijf Belgische zwemmers komen niet opdagen. Op het allerlaatste moment, terwijl men zich al naar de startplaats begeeft, trekt de Vlissinger Ies van Bel zich terug. Hij ziet het met die golven niet zitten. In totaal 5 afvallers. De zwemmers op de reservelijst staan te popelen. Frits van Anraad (winnaar Havenwedstrijd Bresken), H. Schouten de Jel, mej. C. v/d Schraaf (allen uit Vlissingen), Karel Zeegers (Amsterdam) en Oscar Quekelberghe (Breskens) zeggen volmondig:  'Ja'.
De deelnemers die met de treinen van 09.43 en 10.50 uur in Vlissingen arriveren, worden op het station opgevangen door leden van de VZC. Samen met de regionale deelnemers ondergaat men de lichamelijke keuring in de nabij gelegen ziekeninrichting van de Marine. Allen worden goedgekeurd en kunnen zich in de buitenhaven inschepen op de 'No II'  van het Belgische Loodswezen. Tijdens de overtocht kleden de deelnemers zich om en worden onder leiding van dr. Staverman, hoofd medische dienst, rijkelijk ingesmeerd met schapenvet. Kleding/spullen wordt in de meegebrachte, afsluitbare koffers gedaan. De koffers worden herkenbaar voorzien van het wedstrijdnummer dat aan iedereen is toegekend. Wel zo makkelijk voor op de finishplaats.
Aangekomen op de startplaats voor de vuurtoren van Nieuwesluis worden de deelnemers, middels een stoomsloep van de Marine, overgezet op de hun volgens wedstrijdnummer toegewezen begeleidende jol. De 25 genummerde jollen liggen in een lange rij achter elkaar, middels een sleeptros op stroom gehouden door het betonningsvaartuig "Bet 11".  
Volgens het draaiboek is de start omstreeks 15.00 uur. Maar vanwege de langer doorlopende vloedstroom wordt het bepalen van het exacte starttijdstip overgelaten aan de ter plaatse zeestromendeskundige, de loods Weber. Het verleden heeft geleerd dat een juist starttijdstip een grote bepalende factor is voor het maken van snelle zwemtijden. Al die tijd moeten de (onvoldoende geklede) deelnemers en roeiers in de open, op de golven dobberende jollen afwachten. Misselijkheid/zeeziekte slaat toe onder een aantal van de inzittenden.

Aanvaringsincident.
Gedurende het afwachten is het de taak van schipper A. Janse van de "Bet 11"  om met die 25 jollen op sleeptouw, de stroom dood te stomen, m.a.w. om zo goed mogelijk op dezelfde plaats te blijven.
Om 15.15 uur vaart schipper, majoor P.J. Heerschap, met de benoorden langsliggende mijnenveger "M3" op, om naar een juiste positie te draaien voor het afgeven van het startsignaal. Weinig ruimte hebbende vanwege de vele aanwezige bootjes benoorden hem en onvoldoende rekening houdend met de nog fel oostwaarts staande vloedstroom, draait de "M3" te kort voorlangs de "Bet 11" . Gevolg: zijn linker achterkant slaat tegen de rechter voorsteven van het betonningsvaartuig. Over een lengte van een halve meter worden de huidplaten een viertal cm. naar binnen gedrukt en komen los te staan doordat de koppen van 6 klinknagels  afbreken. De schade bedraagt fl.278,- excl. omzetbelasting. Het marinevaartuig zelf loopt geen averij op.

Het wedstrijdverloop.

Eindelijk, om 15.34 uur kan het startsein gegeven worden. Vanaf  de mijnenveger "M3" klinkt het kanonschot en tegelijkertijd wordt de gehesen kegel in de scheepsmast gestreken.
Alle 6 dames en 19 heren springen uit de jollen het woelige barenveld in, op weg richting Vlissingen.
De 'éénzijdige' belangstelling is inmiddels zo groot dat de "Prinses Juliana" een vriendelijke neiging maakt naar de startplaats. Dat zal ze later ook doen naar de finish.

Al betrekkelijk kort na de start zwemt F. Massink (cap 5) uit Arnhem in westelijke richting steeds verder weg uit het veld van zwemmers en mist daardoor zijn begeleidende boot. De politiemotorboot wordt gewaarschuwd, neemt de begeleidende jol nr. 5 op sleeptouw naar de afgedwaalde Massink en daarmee is aan 'safety first' weer voldaan.
Vanaf een meevarende mijnenveger wordt het verloop van de wedstrijd draadloos doorgeseind naar het opgerichte walstation in het paviljoen Juliana. Daardoor kan het massaal aanwezige Vlissingse publiek de wedstrijd van begin tot eind volgen.
Na ongeveer een half uur zwemmen gaat de Engelsman Pascoe aan kop, kort daarop gevolgd door Kemper, Kuijper, Wegenaar en Devos.
Drie kwartier na de start wordt doorgegeven dat Annie Bijsterveld bij de dames aan de leiding gaat. (waarschijnlijk heeft men Rie Olsen over het hoofd heeft gezien). De eerder genoemde heren liggen nog dan nog steeds dicht bij elkaar. Ze ontlopen elkaar weinig, hetgeen de spanning alleen maar doet toenemen. Wel is dan al duidelijk, het gaat buitengewoon snel. Er kunnen recordtijden gezwommen worden.

De positie van Jan Stender is aanvankelijk niet duidelijk. Terwijl de meeste anderen, schuin met de vloedstroom mee, een meer oostelijke koers aanhouden, kiest Stender voor het risico van de kortste weg, linea recta badstrand Vlissingen, steeds met de stroom van dwars opzij. Naar mate de wedstrijd vordert blijkt zijn keuze juist te zijn.
Na 3 kwartier zwemmen is de volgorde 1e Pascoe, 2e Kemper, 3e Kuijper, 4e Wegenaar, 5e Devos, 6e Stender, 7e Scholten, 8e Zeegers.
10 Minuten later: Stender en Wegenaar rukken op naar resp. de 3e en 4e plaats, ten koste van Frans Kuijper. Scholten en Zeegers moeten afhaken. Bij de dames gaat Rie Olsen aan kop.
Het is half vijf wanneer de eerste uitvaller gemeld wordt. Het is de voor de Belg Boone ingevallen Bressiaander Oscar Quekelberghe. Niet veel later geven ook zijn dorpsgenoot Cees Erasmus en de ingevallen Vlissinger Schouten de Jel de pijp aan Maarten en laten zich in de roeiboot hijsen.
Terwijl het bij de dames duidelijk is wie als eerste zal aankomen, is dit bij de heren allerminst het geval. Na 62 minuten heeft Frits Wegenaar de koppositie van Pascoe overgenomen. Kemper 2e, Pascoe 3e en Kuijper 4e.
Dit is de fase waarin de kaarten worden geschut. Tien minuten later: Jan Stender heeft zich inmiddels naar voren gewerkt. Hij gaat aan de leiding. Wegenaar blijft goed volgen. Bij Kemper lijkt het beste eraf te zijn. Hij zakt langzaam af naar de 5e positie en zijn achterstand groeit langzaam maar gestaag. Frans Kuijper en de Engelsman Pascoe behoren nog steeds tot de kanshebbers voor de eindoverwinning. Alles is nog mogelijk.

Het laatste spannende finalekwartier speelt zich af in het volle zicht van het enthousiaste Vlissingse Boulevardpubliek. Pascoe en Kuijper moeten lijdzaam  toezien dat de sterke Stender zijn voorsprong met 10-tallen meters vergroot. Hun resteert een onderlinge strijd om de derde plaats. Wagenaar volgt Stender, met de grootste moeite lijkt het. Circa 15 meter is zijn achterstand. Alleen een formidabele eindsprint kan hen nog doen winnen.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Citaat uit de Vlissingse Courant:
-- " De Vlissingsche ree bood weer een levendig aspect met al die vaartuigen van diverse pluimage: notedoppen, jachtjes, visschers, oorlogsbodems alsmede de dichtbezette ferry-boot, welke bij haar confraters vergeleken den indruk maakte van een herculische grootmoeder, voeren heen en weer, terwijl af en toe een groote stoomer benevens een vliegtuig de drukte nog verhoogden. In verband met het overlijden van Z.K.H. Prins Hendrik was er niet gepavoiseerd, het beeld ware anders nog kleuriger geweest. De vlugge filmboot voerde de vlaggen van drie naties in dezen drie-landen-wedstrijd. Een treffend symbool van een sportieve alliantie! "

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
In een ambiance zoals weergegeven in bovenvermeld citaat en geestdriftig toegejuicht door een duizendkoppige menigte bereikt Jan Stender in een nieuwe recordtijd (1 uur 28min. en 8 sec.) de finish en wint voor de tweede maal de felbegeerde Scheldebeker. Op het badstrand aangekomen wordt de winnaar uit Hilversum als eerste door voorzitter Van Woelderen de feliciterende hand geschut. Waarna Heleentje, de 6-jarige dochter van de burgemeester, een enorm bloemstuk met palmtak aan Jan Stender overhandigt.

Binnen 20 seconden finisht ook Frits Wegenaar uit Amsterdam. Nauwelijks een minuut na Frits arriveert vervolgens Frans Kuijper, de Scheldebekerwinnaar van 1931. In de laatste meters heeft Frans de Londenaar Pascoe kunnen lossen met 15 seconden. Ruim 1 minuut later betreedt Kemper uit Groningen het strand. Er is opvallend snel gezwommen. Zelfs Devos (6e), Scholten (7e) en Zeegers (8e) blijven onder de oude recordtijd van Jan Stender uit 1932 (1.40.08).
Uitgebreid poseren Frits en Frans ter weerszijde van Jan (met de grote palmtak) voor de fotografen, nog volledig in wedstrijdtenue op het badstrand.
De snelste dame laat ook niet lang op zich wachten. Rie Olsen uit Rotterdam arriveert na 1 uur 42 minuten en 36,8 seconden als 9e. Liefst 26 minuten sneller dan haar vorige record voor dames uit 1933. Van Woelderen is de eerste die haar opvangt, feliciteert met een klinkende kus en haar daarbij een bos bloemen overhandigt. Op het strand wacht Rie Olsen nog een leuke verrassing. In hun kenmerkende tenue, zwarte pet op en nog met de broekspijpen hoog opgestroopt, overhandigen drie van de matrozen die haar in de boot hebben begeleid met veel jolijt een rieten mand vol bloemen. Daar moet de winnares spontaan hartelijk om lachen.
Eén minuut na Rie finisht Frits van Anraad als eerste Zeeuw.
Met haar 14e plaats eindigt de Annie Bijsterveld als 2e dame achter Rie Olsen en is daarmee snelste Zeeuwse.
 

De prijsuitreiking.  

De prijsuitreiking vindt plaats in de statige kurzaal van  hotel Britannia.
In zijn openingswoord memoreert voorzitter Van Woelderen aan het eerste kroonjaar van de wedstrijd over de Scheldemond. Hij wijst erop dat de publieke opinie over deze Scheldebekerwedstrijden in de 5 jaar wel zeer veranderd is.
Na uitgebreide dankwoorden aan de vele verschillende instanties en personen voor hun onmisbare hulp, speciaal ook aan de meer dan 400 personen die deze dag daadwerkelijk in touw zijn geweest, gaat Van Woelderen over tot de prijsuitreiking.
Winnaar Jan Stender ontvangt naast de forse Scheldewisselbeker ook nog een kleine beker alsmede een verguld zilveren medaille. Frits Wegenaar en Frans Kuijper krijgen ieder een vergulden zilveren medaille uitgereikt.
Ter ere van Stender wordt door "Harry's Stafford's band"  het Wilhelmus gespeeld en voor de heer Pascoe het "God save the King". Beide volksliederen worden door de flink bezette zaal staande aangehoord
Na winnares Rie Olsen bebloemd te hebben, geeft Van Woelderen het woord aan dr. Staverman. Als schenker van de elegante wisselbeker voor de eerste dame overhandigt Staverman met een humoristische speechje deze voorgoed aan "de beste lange afstand-zwemster van Nederland".  Voorgoed, omdat Olsen de wisselbeker voor de tweede keer achtereen wint. Uit handen van kunstenares, mevr. Hendriks ontvangt Rie, als zijnde beste dame, ook nog een toepasselijk schilderij: een zicht op de kust van Walcheren.
De 18 jarige Annie Bijsterveld uit Vlissingen, die al voor het derde jaar achtereen de Scheldewedstrijd heeft uitgezwommen, ontvangt het 'zonnetje' en bloemenhulde van Van Woelderen als eerste Zeeuwse.
Voor de snelste Zeeuw, Frits van Anraad  is er de zilveren lauwertak.
Alle deelnemers ontvangen een herinneringsmedaille.

Tenslotte richt comitévoorzitter van Woelderen zich tot secretaris Toussaint. Volgens zijn zeggen min of meer gedwongen door al zijn medeleden, spreekt en toont hij grote dankbaarheid voor de vele moeite, tijd en voor de bekwaamheid waarmee Toussaint de Scheldebeker-zwemwedstrijd steeds inricht, door het aanbieden van een fraaie barometer van propeller-model. (De oude was, naar men wist, ter ziele gegaan). Daarbij de hoop uitsprekend dat zijn nieuwe barometer voor de Scheldebekerwedstrijd goed weer zal aankondigen.
 

Uitslag van de  5e Scheldebekerwedstrijd op 14 juli 1934.

-   1e  Jan Stender, nr.11 (Hilversum. Dolfijn, Amsterdam)  1.28.08 = nieuw record
-   2e  Frits Wegenaar, nr.13 (AZ 1870, Amsterdam) 1.28.28
-   3e  Frans Kuijper, nr.16 (Dolfijn, Amsterdam) 1.29.22
-   4e  E.W. Pascoe, nr.10 (Londen) 1.29.37
-   5e  W. Kemper , nr.7 (ZC Groningen) 1.30.47
-   6e  Antoin Devos, nr.4 (Brugge) 1.35.59
-   7e  B.K. Scholten, nr.23 (SZC, Schiedam) 1.38.20
-   8e  Karel Zeegers, nr.19 (AZ 1870, Amsterdam) 1.39.25
-   9e  mej. Rie Olsen, nr.24 (RDZ, Rotterdam) 1.42.37 = nieuw damesrecord
-  10e  Frits van Anraad, nr.1 (VZC, Vlissingen) 1.43.38
-  11e  A. Mommaas, nr.10 (VZC, Vlissingen) 1.44.26 (Marineman)
-  12e  F. Massink, nr.5 (Neptunes, Arnhem) 1.49.14
-  13e  H.A. van Beuningen, nr.20 (Vahalis, Tiel) 1.53.52
-  14e  Annie Bijsterveld, nr.2 (VRB, Vlissingen) 1.55.08  (18 jaar)
-  15e  G. van Loo, nr.18 (Luctor, Middelburg) 1.57.07
-  16e  mej. B. van den Broeke, nr.15 (VZC, Vlissingen) 1.57.09 (= jongste dln.:17 jaar)
-  17e  A. van der Meer, nr.8 (HZPC, Den Haag) 2.03.17 (= oudste dln.:52 jaar)
-  18e  mej. Nel Castel, nr.6 (VRB, Vlissingen) 2.06.11
-  19e  mej. C. van der Schraaf, nr.3 (VRB, Vlissingen) 2.07.17
-  20e  D. Purmer, nr.21 (Waterratten, Haarlem)  2.17.00
-  21e  mej. R. Smits, nr.25 (TZV, Tilburg) 2.23.39
-  22e  F.J. Ages, nr.14 (VZC, Vlissingen) 2.25.58

Opgegeven (3):
-  H. Schouten de Jel, nr.12 (Vlissingen)
-  Oscar Quekelberghe , nr.22 (Scheldestroom, Breskens)
-  Cees Erasmus, nr.9 (Scheldestroom, Breskens).

Aantal deelnemers: 25 (19H+6D)

 

(Goes, september 2014).
Piet Schop.