De Scheldebekerwedstrijd (11) - 1937

Samenvatting
Op 10 juli 1937 is voor de 7e maal de Scheldebekerwedstrijd, van Breskens naar Vlissingen gezwommen. Vanwege de woelige zee en harde wind blijft het tot het allerlaatste moment discutabel voor de commissie of men de wedstrijd door zal laten gaan dan wel afgelasten. Van de 20 deelnemers vallen 7 man uit. Voor het oog van de toeschouwers op de wal is het allemaal heel spectaculair en geslaagd, met sterke winnaars. Achter de schermen gekeken, gaat echter niet alles op rolletjes en is er de nodige kritiek.

                De Scheldebekerwedstrijd van 1937.

De aanloop.
Het wereldbeeld in 1937 wordt beheerst door grote gebeurtenissen als:
- de Spaanse burgeroorlog die in volle hevigheid woedt, met o.a. het eerste luchtbombardement in de geschiedenis in april op Guernica door vliegtuigen van het Duitse Condorlegioen;
- de oorlogsgruwelen van het Japanse leger in China, met o.a. het incident bij de Marco Polobrug op 7 juli, culminerend in de massamoorden van Nanjing;
- de Terreur van de Angst, ook wel de Grote Zuivering genoemd, die in Rusland heerst onder dictator Stalin en waarbij met name ook de legertop wordt gedecimeerd.

Heel Vlissingen is evenwel in de ban van de raadselachtige 'Keersluismoord'. In de nacht van 3 op 4 maart zijn kroegbaas Lauwereins en echtgenote slachtoffers van een brute roofmoord. Allerlei geruchten, speculaties en roddels doen maandenlang de ronde, maar de zaak wordt nooit opgehelderd.
Grote onrust ook wanneer op tweede Paasdag de N.S.B., met hun leider Anton Mussert en circa 2000 sympathisanten uit heel het land, ter gelegenheid van de geboortedag van Michiel de Ruyter (24-3-1607) een krans willen leggen bij zijn standbeeld op de Boulevard. De bedoeling is duidelijk: een grote politieke propagandademonstratie. Plaatselijke SDAP-leden en Communisten zijn fel tegen. Onder leiding van commissaris Gasinjet kan een versterkte politiemacht de te verwachtten ernstige ongeregeldheden voorkomen.

Het Scheldebekercomité heeft zo zijn eigen zorgen.
Ter financiering heeft het Comité een open brief naar de burgers van Vlissingen uit laten gaan met het verzoek om een bijdrage te willen leveren. Daarin wordt de bevolking ook aangespoord om loten te kopen, waarvan de netto opbrengst ten goede komt aan de wedstrijd. Door B & W wordt toestemming verleend voor 1500 loten à 25 cent. De trekking is op donderdag 23 september. (Slechts 399 loten worden verkocht. Netto opbrengst = fl.33,82).
In een brief van 28 mei meldt Arntzenius dat het Loodswezen hooguit maar 16 van de gevraagde 20 jollen kan uitlenen. Uiteindelijk zal de Vlissingse roeivereniging zorgen voor de benodigde aanvulling tot 20 boten. Vijf boten worden bemand met matrozen als roeiers. De andere volgboten met leden van de roeivereniging "Luctor et Emergo".
Dit jaar huurt men geen boot meer à fl.100,- van de P.S.D. voor betalende toeschouwers. Vorig jaar werd daarop een fors verlies geleden. Ook het jaar daarvoor leverde het geen voordeel op.
Om problemen met de KNZB. te voorkomen zal de wedstrijd weer worden uitgeschreven in naam van de Zeeuwse Zwemkring.
De bekende radio- en sportreporter Han Hollander zal worden benaderd om de aankomst van de zwemmers op het Vlissingse badstrand  voor de microfoon te verslaan. (Hij blijkt op die datum niet te kunnen maar zegt toe om t.z.t. in zijn AVRO radioprogramma op donderdagavond ruimschoots aandacht aan het sportevenement te zullen besteden).

Mutaties Scheldebekercomité.
Voor secretaris/penningmeester M.C. van Hall moest (wegens benoeming en verhuizing naar Amsterdam) na een jaar al weer een opvolger gevonden worden. Dat wordt dhr. A. Korteweg.
R.H. Arntzenius heeft al in een brief van15 juli 1936 aangegeven uit het Comité te stappen.
Op verzoek van het Comité treedt in mei 1937 de burgemeester van Breskens toe. In verband met de heersende vacature wordt dat loco-burgemeester A.J. Cambier.  

De deelnemers.
Uit veiligheidsoverwegingen is het maximum aantal deelnemers gelimiteerd op 20.
Dit zal in alle navolgende Scheldebekerwedstrijden de norm blijven.
De deelnemers moeten allen tekenen dat ze deelnemen op eigen risico. Deelnemers jonger dan 18 jaar moeten bij inschrijving een fiat van zowel hun dokter als hun ouders bijvoegen. Een aanmelding wordt alleen geaccepteerd wanneer fl.2,50 aan inschrijfgeld wordt overgemaakt. Dit bedrag wordt terug betaald wanneer men daadwerkelijk van start gaat.
Van de buitenlandse zwemmers is een bewijs vereist van hun amateurstatus, af te geven door betreffende nationale zwembond.
De inschrijving moet uiterlijk 1 juli binnen zijn bij J. Prins, secretaris van de Zeeuwse Zwemkring.
Er komen 35 aanmeldingen binnen.
16 Heren en 4 dames worden uit de 35 aanmeldingen geselecteerd.
Daarbij bevinden zich:
-- Jan Stender uit Hilversum, winnaar van de Scheldebeker in 1932 en 1934. Bij winst deze keer (3x in totaal), mag hij de wisselbeker definitief meenemen. Jan doet inmiddels voor de 6e keer mee. Niet alleen bij het langebaan-zwemmen (tegenwoordig open-water-zwemmen genoemd) is hij een nationale topper, ook bij het afstandschaatsen, veldlopen en de Vierdaagse van Nijmegen staat hij zijn mannetje. Verder komt Stender uit voor het nationale waterpoloteam en is met zijn poloploeg "De Dolfijn" uit Amsterdam, meerdere keren kampioen van Nederland geworden. Kortom, een allround sportman.
-- Cecil Deane, de Britse langeafstandskampioen uit Londen, die vorig jaar de Scheldebeker won. Wel wil Cecil direct na afloop van de wedstrijd met de boot Zeebrugge-Harwich van 21.00uur terug. Twee dagen later wordt namelijk het lange-afstandkampioenschap van Engeland gehouden in de Thames rivier. Voldoende uitgerust wil hij zijn titel dan verdedigen*.
Voor het winnen van de Scheldebeker wordt Deane samen met Jan Stender als de grootste kanshebber gezien. Bij winst (2 keer achter elkaar) mag ook hij de wisselbeker definitief meenemen.
-- Het Comité heeft via haar contactpersoon J. Noest (Stoomvaart Mij Zeeland) in Londen haar uiterste best gedaan om een nog een Engelse topzwemmer aan de start te krijgen, o.a. middels een gratis passagebiljet van de Stoomvaart Mij Zeeland. Helaas, i.v.m. deelname aan het Engels kampioenschap worden de invitaties door Fred Milton en E.W. Pascoe niet aangenomen. Ook Edward Temme en Jim Godwin laten het afweten. In zijn ijver naar toch een tweede sterke Engelse zwemmer weet Noest mr. E.A. Stone, lid van de Wandsworth Swimming Club uit Londen, te strikken. Met enige trots brieft hij dat op 5 juli aan secretaris Korteweg. Helaas, een grote teleurstelling volgt voor J. Noest en voor de zwemmer Stone: de definitieve selectie heeft inmiddels plaatsgevonden.
-- Nel Roelans uit Rotterdam, dameswinnares van de Scheldebekerwedstrijd 1936, tevens recordhoudster.
-- Jenny Kastein uit Amsterdam. Zij is in het begin van de jaren dertig de beste schoolslagzwemster van Nederland: kampioen op de 200m. in 1933, 1935 en 1936 en recordhoudster op alle schoolslagafstanden. Op de Olympische Spelen van Berlijn (augustus 1936) bereikte ze de finale 200m. Kastein werd in 1932 wereldrecordhoudster op de 400 en de 500m. schoolslag. Al eerder, in 1936 had Kastein mee willen doen aan de Scheldebekerwedstrijd, maar O.S. verplichtingen stonden dat toen in de weg. In 1934 en 1935 heeft Jenny tijdens 'De Zeemijl van Zandvoort' laten zien dat ze ook goed kan presteren in zeewater.
-- M. Schoenmaker, van het Haagse "ZIAN". Is Nederlands kampioen 1500m. vrije slag.
-- Nellie Coenen, het jonge, 17-jarige talent uit Bergen op Zoom. Ze heeft laatst nog de 'eigen' Scheldewedstrijd (1,5 of 2km.) in de Oosterschelde gewonnen.
-- W. Versluis, Nellies clubgenoot, presteerde hetzelfde al meerdere keren achter elkaar, maar dan bij de heren.
-- Piet van Steveninck uit Vlissingen. Hij won in 1936 de Havenwedstrijd van Breskens en de 1500m. van Sas van Gent.
-- Truus de Jong, eveneens van de locale zwemvereniging "De Zeehond". Zij won de Breskense Havenwedstrijd en de Ronde van Sas bij de dames in 1936.
-- J. Boomsma van "ZIAN" uit Den Haag. De zwemmer, afkomstig uit Middelharnis, die eerder meedeed in 1930 (4e plaats) en is uitgevallen in de barre tocht van 1931. In 1933 werd hij 7e in de 5 km. lange Kanaalrace Middelburg-Vlissingen
-- De twee Belgen Antoine Devos en Jan Guilini van "De Brugse Zwemkring" krijgen groen licht van de vereniging daar hun eigen wedstrijd Damme-Brugge (4,5km.) pas op 21 juli gehouden wordt.
-- Uit Brussel komen de zwemmers Désiré Debosscher en Alfred Goffey.

Niet-geselecteerd zijn o.a.:
-- Frau Zenta Brouwer, de echtgenote van W. J. Brouwer (eigenaar van Grand Hotel, Heerlen) vraagt per brief, d.d. 25/6, aan dr. A. Staverman om "mich aufzuschreiben für den 10. August (??)". Staverman leest de brief pas als hij terug komt van een buitenlandse reis, lang na sluiting van de inschrijvingstermijn;
-- Gatze Nieuwland van de "L.Z.C. Groote Wielen" uit Leeuwarden. Hij is op het laatste moment per telegram, d.d. 30/6, aangemeld.
In een schriftelijke reactie van de verenigingssecretaris op de afwijzing staat o.a. dat Nieuwland is aangemeld n.a.v. een advertentie in de Zwemkroniek. Daarin is geen melding gemaakt van enige selectie als beperkende bepaling. Dus gingen zij ervan uit dat er sprake was van een vrije inschrijving. "Het is o.i. dan ook twijfelachtig of men het recht heeft een vijftiental inschrijvingen af te wijzen.";
--
A. van der Meer van HZ&PC uit De Haag, die in 1934 en in 1936 wel had meegedaan, reageerde zeer verbolgen op het feit dat hij woensdagavond vóór de wedstrijd te horen kreeg van zijn verbod om te starten.
"Dat is nu over 2 dagen. U begrijpt dat mijn winkelbedrijf en gezin, reeds ingesteld is, op mijn afwezigheid van Zaterdag.  Dus is U daar zeer laat mee.
Maar dat is het ergste niet.
Ik heb voor meerdere Hagenaars gezorgd. In woord als geschrift maakte ik reclame voor uw wedstrijd. Verstrekte de meest mogelijke inlichtingen aan de Haagsche Politie Vereniging en ZIAN-leden. Roemde uw organisatie, enz. enz.
En nu?
Laat U 4 leden van één andere Haagsche vereniging en 2 van een andere starten en van de Oudste Haagsche Zwemvereniging verbied U het starten van de eenigste inschrijver. Buitengewoon onsympathiek.
Dit is de algemeene opinie. Ook ons bestuur vindt het voor mij zeer onaardig van U.
Ik heb hier niets meer aan toe te voegen."

De wedstrijddag: 10 juli 1937.
Ze hebben er een hard hoofd in, deze zaterdagmorgen, de dag waarop voor de 7e keer de Scheldebekerwedstrijd zal worden gehouden. De adviescommissie, bestaande uit de heren Van der Stad, Van der Jagt, Weber, Kamermans, Prins en Vader, zijn omstreeks 09.00 uur aan het Roeiershoofd bijeengekomen. Het is aan hen om te beslissen over het al dan niet doorgaan van de wedstrijd. Wat ze voor zich zien is niet best: een ruwe, onstuimige zee, flinke golven met schuimende koppen. Het is koud en het regent. Onweer dreigt. Er staat een fikse Noordwester met een golfslag schuin tegen de zwemrichting in van de deelnemers. De watertemperatuur is ca. 18 graden C.
'Laten we het nog even aanzien'. Een beslissing wordt zolang mogelijk uitgesteld. Eerst om 12 uur, als het weer inmiddels is opgeklaard en de zee wat kalmer is geworden, wordt aan alle twijfel een einde gemaakt: 'Het gaat door'.
Alle ingeschreven 20 deelnemers zijn op komen dagen en hebben de verplichte keuring ondergaan. Niemand valt af. In tegenstelling tot voorgaande jaren vaart de Belgische Loodstender hen niet rechtstreeks naar de startplaats voor Nieuwesluis, maar naar de haven van Breskens. Daar in het oppertje, kleden de deelnemers zich op de tender om, worden ingevet, doen hun kleren in de meegebrachte, afsluitbare koffers en stappen over in de aan hen toegewezen jollen. In volgorde van het cap- of wedstrijdnummer dat door loting is bepaald. Ter plaatse wordt daar alles startklaar gemaakt. De jollen in de juiste volgorde achter elkaar vastgemaakt middels een lange sleeptros achter de tonnenlegger van het Nederlands Loodswezen.
Sommige deelnemers zien er zonderlingst uit wanneer ze na het invetten weer aan dek verschijnen. Een zwemmer blinkend van het schapenvet, met een kepi op het hoofd. Jenny Kastein, dik geschminkt met een hoofd vol vette pleisters. Niet flatteus maar alle vrouwelijke ijdelheid wordt opzij gezet om de condities maar zo gunstig mogelijk te maken voor de overtocht.       
Met een Belgisch loodsbootje worden een uurtje later mensen van de pers en het Scheldebekercomité overgevaren naar Breskens. Daar zullen ze over te stappen op de grotere tender.
Eén van de opvarenden over deze ruwe overtocht:
-- "Het kleine scheepje vertoonde duikbootneigingen. Het dek van het achterschip was meestal onzichtbaar door het overkomende water en een paar dames die daar plaats hadden genomen, konden al spoedig een stevige handdoek best gebruiken; want de Schelde-douche werkte vlot en overvloedig. Al schommelend en stampend, slingerend en hobbelend en den neus kittig door de golven borend, baande ons duikbootje zich een weg over de Schelde; en al waren verschillende opvarenden blij, toen de haven van Breskens was bereikt, een zeker soort ongelukken was tot dusver uitgebleven. Misschien wel omdat men er geen kans toe kreeg, daar men het te druk had met pogingen om zich links en rechts vast te grijpen om op de been te blijven bij de verraderlijke bewegingen van het op hol geslagen scheepje." --
Een andere opvarende:
-- "Zoo'n loodsbootje, het was een Belg, is een pittig, snel ding, maar nu niet bepaald comfortabel. Toen wij de haven uitvoeren en in het ruwe Scheldewater kwamen, spatte het water over en langs de boot heen dat het een lieve lust was. Wij zagen sommige gelaatstrekken bedenkelijk verbleken. Het was maar goed dat de tocht niet te lang duurde. 'Wij varen niet in een poldersloot', mompelde één der journalisten droef voor zich heen. Inderdaad, dat was het niet." --

De krachtige W.N.W.-wind veroorzaakt een langer doorlopen van de vloedstroom. De deelnemers in de haven van 'Bresjes' moeten dan ook langer wachten in de open lucht dan is voorzien. Een aantal van hen is daar niet op berekend, zijn onvoldoende gekleed en hebben het koud.
Even na 15.30 uur vertrekt de geformeerde sleep van 20 jollen achter de tonnenlegger naar de startplaats enkele kilometers westwaarts verderop, t.h.v. de vuurtoren van Nieuwesluis. Duur: ongeveer een half uurtje.
--- "Die jollenprocessie, gadegeslagen vanaf de grotere motorboten, zoals die vaart over dat prachtige, blonde, zilveromlijnde water, dat is van een grote bekoring. Groots is dat water op de Schelde met daarboven de bonkige, donkere wolken." -- schrijft een verslaggever later.
De inzittenden van de jollen denken daar anders over. In de rumoerige zee dansen de jollen als lammeren in de wei. De golven van koud water met hun witte kuiven proberen hen onder te sproeien. Ja, imposant. Dat wel.

Hieronder volgt deels de ervaringen van een verslaggever (Vlissingse Courant, 12 juli).
     "Een droef Peccavi*
De tender, die nu dienst doet als persboot en voor genodigden, is de haven van Breskens nog niet uit, of een dameslid van de reddingsbrigade had het al benauwd, doordat zij het met Poseidon aan de stok kreeg. Nu zij zich in het rijk van Poseidon bevond, maakte zij de voorgeschreven buigingen in de richting van de troon, die zich, zoals men weet, onder de waterspiegel bevindt. Zij boog gracieus en veelvuldig over de verschansingen was klaarblijkelijk innerlijk zo ont- en geroerd, dat zij daarvan op tastbare, zichtbare en voor de zeebewoners tevens 'voedzame' wijze uiting gaf. Het was een uitermate boeiend schouwspel; maar wij waren zo dom niet te begrijpen, dat dit alles door de hofétiquette van God Neptunus zo was voorgeschreven. Wij waren namelijk zo ongalant om ons medelijden met de beproevingen van de bewuste dame te laten verdringen door onze journalistieke en fotografische instincten. Toen wij dus de lens van ons profane en indiscrete fototoestel op de sierlijke buigingen-makende dame richtten, maakten wij ons feitelijk aan majesteitsschennis schuldig.
En Neptunus nam onmiddellijk maatregelen. Om te beginnen deed Zijne Verbolgen Majesteit de opname mislukken. En vervolgens gaf hij ons even later een half uurtje grondig privaatles in hofétiquette. Wij hebben God Neptunus onderdanig beterschap beloofd en wij hebben in dat benauwde halve uurtje de in zijn rijk voorgeschreven diepe kniebuigingen in de richting van den troon, grondig onder de knie gekregen, terwijl wij tevens ons deel bijdroegen aan de oplossing van het vraagstuk der voedselvoorziening voor de ingezetenen van Poseidon's rijk!"
(* =
Ik heb gezondigd.)

De wedstrijd.
Aangekomen voor de versierde vuurtoren van Nieuwesluis en in positie op stroom gehouden door de motorboot, is het daarna wachten op het teken van de stroomdeskundige loods.
In het zeegebied rondom de start is het opvallend minder druk dan in voorgaande jaren. Een bonte verzameling toen van allerlei aanwezige vaartuigjes. Onder de huidige  omstandigheden wagen zij zich liever niet buitengaats.
Om 16.04 uur geeft Kamermans het afgesproken teken en vanaf de mijnenveger "Hydra" dreunt een kanonschot over het water, ten teken: "Starten".
Vrijwel tegelijk plonsen alle 20 deelnemers de woelige baren in. De jollen ontdoen zich van hun verbintenis. De roeiers komen in actie. De riemen gaan in en uit het water. Waterspatten weerkaatsen het zonlicht. De jollen keren hun koppen, ieder op zoek naar de hen toegewezen zwemmer of zwemster.
Cecil Deane had het al van tevoren aangekondigd. Direct na de start zou hij vijf minuten lang sprinten om alle tegenstanders van zich af te schudden. "Als ik dan niemand meer zie, dan doe ik het wat kalmer aan". En hij maakt zijn woorden waar. Deane start heel snel weg. Zo snel dat zijn belangrijkste concurrent Jan Stender niet kan volgen en gelijk al tegen een achterstand aankijkt. De Londenaar zal deze onderlinge achterstand daarna gedurende de hele wedstrijd geleidelijk aan verder uitbouwen, zonder inzinkingen. Jan Stender, deze keer niet voorzien van een dikke laag schapenvet, ligt tweede en blijft dat ook gedurende de rest van de race. Beiden kiezen voor de kortste zwemlijn, rechtstreeks naar de finish. Een gebruikelijke tactiek voor Jan. Maar Cecil had voor de start ook gezegd: "Van de stroming trek ik mij weinig aan. Ik houd slechts één punt voor ogen: het silhouet van hotel Britannia".  
Veel andere deelnemers kiezen voor, dan wel gedwongen door de vloedstroom, tot een meer oostelijke koers. Het veld deelnemers komt al snel, lang én breed uit elkaar te liggen. Mede vanwege de golven zien de meeste deelnemers elkaar niet en zwemmen voor hun gevoel geheel alleen.
Aanvankelijk is het Schoenmaker uit Den Haag, die beide kemphanen nog het beste kan volgen, maar een echte bedreiging vormt hij al gauw niet meer.
Dit jaar functioneert de berichtgeving over het verloop van de wedstrijd naar het bij de finish verzamelde publiek wel naar behoren. Vanaf de "Hydra", met daarop voorzitter-kamprechter J.de Jong en starter J. Prins, worden regelmatig tussenstanden naar het walstation van de Kustartillerie doorgeseind. Middels een groot schoolbord en krijtstift worden deze daar publiekelijk bekend gemaakt. Dat houdt de belangstelling levendig.
Op de Belgische tender, deze dag gereserveerd voor pers en genodigden, zien we zowaar Yvonne Lauwereins uit Oostende, de verrassende winnares van de allereerste Scheldebekerwedstrijd van 1930. Nog steeds volgt ze met veel belangstelling "haar" wedstrijd.
Zoals verwacht hebben vele deelnemers het zwaar te verduren. Niet iedereen is evengoed bestand tegen de heersende natuurelementen. Al na een kwartier gaat in jol 9 de rode vlag omhoog: de Belg Alfred Goffey houdt het voor gezien. Hij heeft last van zijn ogen en wordt uit het water gehesen. Terwijl Alfred overgenomen wordt door de Belgische Loodstender, stapt ook een vrouwelijk lid van de jolbemanning mee over. Ze vindt het op die grote boot toch maar veiliger en gezelliger dan in zo'n notendop, dat echt een speelbal van de golven is. Het leed bij Goffey is snel verdwenen na een glas sherry en een broodje met ham. De sloep wordt door de tender op sleeptouw genomen. En voort gaat het.
Achtereenvolgens na 23, 32 en 35 minuten gaat weer een rode vlag omhoog. Later in de wedstrijd zullen nog 3 deelnemers de natte arena verlaten. In totaal 7 deelnemers vallen uit, allemaal mannen. (uitvaller Antoin Devos: "Ut was zwoare toeback"). Gezien de omstandigheden valt dat velen nog mee.
Zwaar hebben ook de jolbemanningen het te verduren. De kleine bootjes gaan flink op en neer, continue klappen van de golven incasserend. Roeiriemen die geen water 'pakken', of juist wel tijdens het overhalen. Het hoosvat wordt vaker gebruikt dan lief is. Zeeziekte slaat bij menigeen toe. De motivatie van een aantal laat te wensen over. Tegen dit water- en windgeweld is het zwaar roeien. De mannen van roeivereniging "Luctor et Emergo" en de "Jantjes" hebben 't zwaar.
Als we de seindienst moeten geloven ligt na 40 minuten zwemmen Nel Roelans op de tweede plaats achter Deane. Waarschijnlijker is dat men het katoenen capnr. 18 van Jan Stender heeft aangezien voor 16 (= Nel Roelans).
Wie opvallend goed in voorste gelederen mee komt is Jenny Kastein. Schoolslag zwemmend all the way, varieert haar positie tussen een derde en een vijfde plaats. Op ruime afstand gevolgd  door Nel Roelans en de 17-jarige Nellie Coenen. Zij zullen onderling gaan uitmaken wie  twee en drie worden.
Behalve vlak na de start, toen een heer haar voorlangs kruiste, vertelt Jenny later (in een AVRO radio-interview met Han Hollander) dat ze daarna tot aan de finish geen deelnemer meer heeft gezien.
--- "Daar aangekomen was het dan ook echt een verrassing voor me te horen dat ik nummer één van de dames en nummer vier in totaal was. Aan gezelligheid onderweg heeft het me ook niet ontbroken. Op een gegeven ogenblik keek ik toevallig even achterom en zag plotseling een grote stoomboot achter me. Ik schrok ervan. Maar men stelde mij direct gerust. Die boot had zijn consignes, zoals alle andere vaartuigen. Dan weer schoot er een marineboot voorbij met een aantal officieren aan dek, die mij luid aanmoedigden en op een gegeven ogenblik mijn zwemslagen in hetzelfde ritme nabootsten, hetgeen een grappige afleiding was." ---

Naar mate de middag verstrijkt en de zwemmers onder de Walcherse kust komen, wordt het kouder. De zon gaat schuil achter de wolken en de N.W.-wind neemt toe.
Schoenmaker, die aanvankelijk 3e lag, wisselt de borstcrawl regelmatig af met stukken schoolslag. Is hij te hard van stapel gelopen? Heeft hij een inzinking? Of draait Jan Guilini zoveel beter? Een feit is dat Jan Guilini de Hagenees passeert en zich opwerkt naar de derde plaats.
Rondom de finishplaats, op het Badstrand, de Vlissingse Boulevards en op de Wandelpier, die nog voorbij de finishlijn aan de duiktoren de zee insteekt, is het publiek weer massaal samengestroomd. Allemaal in afwachting van de Scheldezwemmers.
"Daar komt er één", klinkt het plotseling.
Inderdaad, het is de Engelsman Cecil Deane, die met een hoge armslagfequentie rap nadert. Onder een kakofonie van scheepssirenes en stoomfluiten en het gejuich van een duizendkoppige publiek dat daar bovenuit tracht te komen, zwemt Deane  over de finishlijn. De zeer snelle tijd van 1 uur 11 minuten en 43 seconden wordt voor hem afgedrukt. Geen record weliswaar, maar dat is onder deze omstandigheden onmogelijk. Het "God save the King", wordt gespeeld. Alom verbazing wanneer Cecil het water uit, het strand oploopt:  'Wat een klein mannetje, en dan zo'n prestatie', denkt menigeen. Voorzitter Van Woelderen is de eerste die de pittige winnaar opvangt, hem complimenteert en extra feliciteert omdat hij nu ook de Scheldebeker definitief heeft gewonnen. Felicitaties van vele anderen volgen. Glunderend trekt Deane snel zijn lange witte badmantel aan en laat zich gewillig door de fotografen vereeuwigen. "Ik ga recht over", had hij tevoren gezegd. Om er nu aan toe te voegen: "Ik heb het gedaan ook".
Enkele minuten later komt Jan Stender, voor het oog onvermoeid en met een nog steeds krachtig aandoende zwemslag, binnen. Voor hem het "Wilhelmus".  Ook hij stapt schijnbaar fris en monter de wal op. Naar de kant wadend, draait Jan zich nog even om en zwaait sportief naar de bemanning van zijn jol ten afscheid, als dankuiting voor de bewezen diensten. Burgemeester Van Woelderen staat klaar om Stender te feliciteren: "Ik had U de Scheldebeker graag gegund, want U maakt ook ditmaal een snelle tijd".  
Als nummer drie waadt Jan Guilini uit Brugge door de branding. Krap een minuut later gevolgd door de eerste zwemster, Jenny Kastein uit Amsterdam. Al schoolslag zwemmend heeft zij in het zware, laatste gedeelte M. Schoenmaker achter zich gelaten.
Haar wacht vanzelfsprekend ook een daverend onthaal door schepen, publiek en voorzitter.
Het is dan even wachten op nummer 6. Dat wordt Piet van Steveninck, de plaatselijke held. Ook voor hem een massaal, enthousiast onthaal. Moeder Steveninck is niet meer te houden en werkt zich achter Van Woelderen naar voor om apetrots en spontaan haar zoon vol op beide konen een zoen te drukken.
Verrassend is de tweede plaats bij de dames voor de 17 jaar jonge Nellie Coenen. De tengere zwemster uit Bergen op Zoom slaagt erin om Nel Roelans, vorig jaar nog de eclatante winnares, met bijna een minuut voor te blijven.
Met spanning kijken de toeschouwers naar de binnenkomst van de zwemmer met capnummer 7, Voorwinde uit Rotterdam. Hij heeft het zichtbaar erg moeilijk. Hij dreigt door de stroom voorbij de finish te worden meegenomen. De laatste tientallen meters zwemt zijn reddingsvrouw met hem mee. Hij haalt het en wordt het strand opgeholpen. Hij is dermate door uitputting en de koude bevangen dat arts A.P. Smit het nodig vindt om hem door te sturen naar "Bethesda", het ziekenhuis. Daar houden ze Voorwinde nog een dag ter observatie en herstel. Secretaris A. Korteweg zal later een ziekenhuisnota ten bedrage van fl.5,25. (fl.3,75 voor 1 verpleegdag en fl.1,50 aan transportkosten) ontvangen.
Veel minder tevredenheid is er over de zorg voor de kleding van een aantal deelnemers, waaronder m.n. leden van de Haagse Politie Sportvereniging en ook van Jan Stender. Urenlang hebben zij daar in dekens gewikkeld op hun goederen moeten wachten. Wat hebben zij een kou geleden.

Prijsuitreiking.
Deze wordt weer in Britannia gehouden, om 20.30 uur.
Enkele zwemmers moeten verstek laten gaan aangezien ze dan nog steeds niet in het bezit van hun kleren zijn.
Opdat mr. Deane zijn boot naar Engeland nog kan halen, wordt direct begonnen met de prijsuitreikingen aan de heren onder het spelen van de desbetreffende volksliederen. Niet het Belgische want Jan Guilini is reeds naar huis vertrokken.
Dan de gebruikelijke wedstrijdbeschouwing en uitgebreide woorden van dank door voorzitter Van Woelderen. "Hulde aan de zwemmers voor hun prestaties in deze wedstrijd, welke één der allerzwaarste is geweest".
Daarna het vervolg van de prijsuitreiking voor de dames. De Scheldewisselschaal, ook wel genoemd de dr. Stavermanschaal, wordt uitgereikt aan winnares Jenny Kastein. Ditmaal niet door de schenker ervan A.Staverman, want die ligt ziek te bed.
Voor plaatsgenoot Piet van Steveninck, die als eerste Zeeuws de zilveren palmtak als wisselprijs ontvangt, klinkt er ook veel waardering. Om in dezelfde sferen te blijven, ter ere van hem ook een volkslied: het Zeeuwse.
Voor iedereen die de tocht heeft uitgezwommen is er een zilveren herinneringsmedaille.
Op het eind van zijn prijsuitreiking krijgt Van Woelderen een spontaan "Lang zal hij leven" te horen. Aanstaande maandag 12 juli wordt hij 60 jaar.
De dag wordt afgesloten met een feest/dansavond in 'Brit' o.l.v. Jan Pot's ensemble.

Achter gelaten spullen:
'Het is frappant hoeveel zwemmers/-sters wat vergeten hebben', schrijft secretaris Korteweg in reactie op de schriftelijke vraag van Nel Roelans of men haar badjas heeft gevonden.
Ook van Jan Stender is een brief ontvangen. Hij heeft een schoen vergeten mee te nemen uit de sloep (hoewel zijn vader erin zat om op zijn spullen te letten).
Verder vergat Voorwinde een schoen in te pakken na het verkleden op de tender.
Wat de badjassen betreft, daarvan zijn er meerdere achtergelaten in Britannia.

Materiaalschade/verliezen.
-
Van de 15 jollen die door het Loodswezen beschikbaar waren gesteld, is na afloop 1 boot beschadigd, 1 jolriem is gebroken. Verloren is gegaan: 1 manilla vanglijn, 1 hoosvat en 1 helmstok.  De totale schade wordt door de commissaris van het Loodswezen geschat op fl.40,-
- Een schade van fl.29,50 is ontstaan aan de luidsprekerinstallatie met een krachtige versterker, privébezit van de dienstplichtige soldaat De Quant bij de Kustartillerie. Gedurende de uitzending bleek de installatie naar een gunstiger opstelling verplaatst te moeten worden. Hulpvaardige, maar ondeskundige handen sloten een losgeraakte stekkerverbinding verkeerd aan, de stroomkabel rechtstreeks op de luidspreker, waardoor de luidspreker doorbrandde.

Reis-/onkostenvergoedingen.
Eigenlijk was vorig jaar besloten om geen reiskosten meer aan de deelnemers te vergoeden.
De geïnviteerde (buitenlandse) deelnemers ontvangen wel de hen toegezegde reis-en verblijfsonkosten.
Verder ontvangt Kastein fl.8,50 en Nel Roelans fl.6,50, na haar vraag of ze evenals vorig jaar haar reisgeld weer terug kan krijgen.
 Jan Stender schreef: "Ik ontving fl.10,- onkostenvergoeding. Door het niet aanwezig zijn van mijn goed, kon ik eerst den volgenden dag weg, zodat ik heel wat meer dan fl.10,- onkosten had". Of dit laatste ook gehonoreerd is is me niet bekend.

De media, kranten.
Terwijl vrijwel alle kranten positief berichten over de wedstrijd (zelfs door het Soeraijasch Handelsblad op Java), schrijft er één verslaggever het volgende fragment in zowel  "De Zeeuw" als in de "Zierikzeesche Nieuwsbode" onder het kopje:
       "Onverantwoordelijk doordrijven.
Ieder, die onbevooroordeeld heeft toegezien bij den zesden (??) Scheldebekerwedstrijd, zal zeker met ons overtuigd zijn, dat de autoriteiten, die op dezen dag het doorgaan van den wedstrijd durfden gelasten, op zeer gevaarlijke wijze met menschenlevens hebben gespeeld. De woelige zee leverde voor de zwemmers, maar ook voor de inzittenden van de begeleidende booten groote gevaren op. Wij vragen ons af of deze wedstrijden moeten worden voortgezet tot er ongelukken moeten gebeuren.
Daarbij komt nog, dat men zich afvraagt of er nu zooveel mede gemoeid is, dat een groot aantal personen aan het werk moeten worden gezet om 20 personen te laten zwemmen, op een plaats, waaraan men vroeger niet zou hebben gedacht, terwijl men vlak in de buurt, n.l. in het kanaal door Walcheren zonder groote gevaren wedstrijden kan organiseeren."

De media, radio.
KNZB.vertegenwoordiger Gerard Blitz moet zich op de radio de zondagavond erna vrij negatief hebben uitgelaten over het zwemgebeuren. Dat is op te maken uit de briefwisseling met Jan Stender (13 juli) en met Han Hollander (16 augustus).
Stender: "Ik vind hem wel erg pessimistisch gestemd alhoewel een en ander een vlotter verloop kon hebben gehad."
Han Hollander na terugkeer van zijn vakantie, vestigt in zijn brief aan Van Woelderen o.a. speciaal zijn aandacht op de kwestie der veiligheid voor de deelnemers.
" Het zal U namelijk ongetwijfeld bekend zijn, dat van andere zijde op dat belangrijke deel van de wedstrijdorganisatie critiek was geoefend in ongunstige zin, waarbij zelfs aan den K.N.Z.B. in overweging werd gegeven, hieraan - om het maar eens zacht uit te drukken - voor het vervolg ernstig aandacht te schenken. Een tip dus, welke min of meer ging in de richting van een mogelijk verbod, waarbij het misschien niet ondienstig is op te merken, dat de bewuste spreker zelf tot de officials van den K.N.Z.B. behoort."

Hollander adviseert Van Woelderen eventuele maatregelen van de K.N.Z.B. niet af te wachten maar hen een slag vóór te zijn, door zich tot hen te wenden en de kritiek te ontzenuwen. Hollander verwijst nog even fijntjes naar de door Jenny Kastein gedane uitspraken betreffende de veiligheid in zijn radioprogramma van donderdagavond 15 juli in de AVRO-studio te Hilversum.
"Het was inderdaad jammer, dat mijn interview met mej. Kastein door razende luchtstoring zoo goed als in het hele land verloren is gegaan," schrijft Hollander in dezelfde brief aan Van Woelderen. "Het manuscript van de helaas mislukte samenspraak sluit ik ter Uwer oriëntering hierbij in.".

Kritiek ter evaluatie.
Onverbloemde kritiek (daartoe door het Comité gevraagd) komt er van de Directeur van het Loodswezen, R.H. Arntzenius.
Enkele punten uit zijn beschouwing van 20 juli aan het Comité:
---" Bij de weersomstandigheden zoals die op 10 dezer waren, is gebleken, dat de bemanning, door U geplaatst op de 15 jollen van het Loodswezen onvoldoende was, Meerdere dezer jollen waren slechts met 2 roeiers bemand. Hetzij door het onvoldoende aantal dezer roeiers, hetzij door gebrek aan ervaring in het roeien in bewogen water, slaagden meerdere jollen er niet in om hunnen zwemmer bij te houden. Verscheidene jollen werden aangetroffen met een niet onaanzienlijke hoeveelheid water er in; niettegenstaande elke jol voorzien is van een hoosvat, waren deze jollen niet leeg gehoosd, hetgeen vermoedelijk toegeschreven moet worden aan de omstandigheid dat tijdens het roeien geen roeier gemist kon worden om te hoozen.
--- De discipline der roeiers liet veel te wenschen over; orders om in de jollen te gaan werden niet of niet onmiddellijk uitgevoerd. Ook de mentaliteit was minst genomen zonderling; van een jol was een riem buitenboord gevallen; men maakt er de betrokken jol op attent, waarop het antwoord volgde, dat het Loodswezen genoeg riemen had. Eerst na herhaalde aanmaning werd de riem opgepikt.
--- Na afloop van den wedstrijd heeft het veel tijd gekost aan den tonnenlegger om alle jollen weder te verzamelen en binnen te brengen. Ze waren ver en in alle richtingen verspreid, hetgeen of aan gebrek aan zeemanschap van den stuurman of aan de te kleine bemanning zal moeten worden geweten, Een jol is door onvoldoende bekwaamheid in het omgaan met een sloep in de branding op het strand te Vlissingen gestrand en lek geslagen. De tonnenlegger met nog een ander motorvaartuig van het Loodswezen heeft tot 11 uur 's avonds getracht deze jol weer vlot te krijgen, hetgeen niet gelukte. Des nachts ten 4 uur is deze poging herhaald; eerst Zondagmorgen is zij gelukt.
---Een en ander heeft veel werk medegebracht, dat niet noodig geweest ware, indien er een voldoende en bekwame bemanning in de jollen geweest ware. Dergelijke gevallen hebben zich nimmer voorgedaan toen de bemanning nog bestond uit Marinematrozen, staande onder de bevelen van eenen Marineonderofficier.
--- Mij overigens onthoudende van critiek of men niet beter gedaan had dezen wedstrijd in verband met de weersgesteldheid niet door te laten gaan, merk ik op, dat al ware men voornemens om voortaan onder dergelijke omstandigheden den wedstrijd af te gelasten, men toch altijd voor het geval zal kunnen komen te staan, dat het weer minder goed wordt tusschen het oogenblik waarop de beslissing genomen wordt en het einde ven den wedstrijd. Ik verwijs slechts naar de weersomstandigheden op Donderdag 15 dezer, toen het 's morgens goed weer was, doch toen men een zware donderbui zich ten + 16 uur ontlastte.
--- De bemanning eener jol zal derhalve steeds zoodanig moeten zijn samengesteld, dat zij onder alle omstandigheden voldoende is.
--- In verband met het bovenstaande zie ik mij genoodzaakt U mede te deelen, dat ik voortaan slechts zooveel jollen beschikbaar zal stellen als door Uw Comité voorzien kunnen worden van 4 roeiers en een stuurman, die daartoe voldoende bekwaam is en gezag heeft over zijn bemanning."
 

De arts H. ten Have bracht ook een aantal verbeterpunten naar voren.
Gedurende de wedstrijd bevond hij zich aan boord van het Rijksbetonningsvaartuig, dat o.a. de taak had om de zwemmers, die hadden opgegeven, over te nemen uit de jollen. In zijn brief, gericht aan dr. Staverman, als zijnde hoofd medische dienst Scheldebekerwedstrijd, staat het volgende:
--- " Tijdens de overtocht moesten ongeveer zes zwemmers ten gevolge van koude en zeeziekte uit het woelige water bij ons aan boord worden gehesen, benevens enige leden van de V.R.B. Na afloop van de wedstrijd moest hetzelfde vaartuig de verspreid dobberende jollen weer op pikken, geheel alleen, wat vrij wat tijd in beslag nam, en toen nog naar de haven sleepen. Dit was voor de verkleumde zwemmers, die gedeeltelijk hun kleren misten en waarvoor onvoldoende dekens aan boord waren, zeer onplezierig.
--- Het ontvetten moest beneden in het ruim geschieden, waarbij het afdalen met het slachtoffer eenige moeilijkheden opleverde. Beneden hing een warme olielucht en de voor 't ontvetten gebruikte ruwe benzine verspreidde een dermate onaangename lucht, dat spoedig de helft van de Roode Kruis leden wegens zeeziekte buiten dienst was gesteld en niet in staat nog eenige eerste hulp te verleenen. Een afgeschutte ontvettingsplaats aan dek en gebruik van gezuiverde benzine zijn aan te bevelen.
--- Tenslotte had ik naast de mij geheel vreemde leden van de transport-colonne gaarne eenige leden van de Vereeniging voor E.H.B.O., waarvan ik het genoegen heb leider te zijn, aan 't werk gezien en ik hoop en verwacht dat de door deze vereeniging vrijwillig aangeboden diensten bij een volgende gelegenheid niet weer zullen worden geweigerd."

Uitslag 7e Scheldebekerwedstrijd 10 juli 1937.
-   1e  Cecil T. Deane, nr. 1 (Londen)  1.11.43
-   2e  Jan Stender, nr. 18 (Dolfijn, Amsterdam)  1.18.42
-   3e  Jan Guilini, nr. 11 (Brugge) 1.23.20
-   4e  mej. Jenny Kastein, nr. 19 (HDZ, Amsterdam)  1.24.09
-   5e  M. Schoenmaker, nr. 15 (ZIAN, Den Haag)  1.27.36
-   6e  Piet van Steveninck, nr. 3 (Zeehond, Vlissingen)  1.34.20
-   7e  mej. Nellie Coenen, nr. 8 (Juliana, Bergen op Zoom) 1.35.07  (17 jaar)
-   8e  mej. Nel Roelans, nr. 16 (RDZ, Rotterdam)  1.36.00
-   9e  A. Voorwinde, nr. 7 (RZC, Rotterdam)  1.38.30
-  10e mej. Truus de Jong, nr. 17 (Zeehond, Vlissingen)  1.40.00
         (Verder zijn geen tijden meer opgenomen.)
-  11e  J. Edens, nr. 14 (HPS, Den Haag)
-  12e  W. ven 't Hof, nr. 4 (HPS, Den Haag)
-  13e  J. Boomsma, nr. 5 (ZIAN, Den Haag).
Opgegeven (7):     
-   Alfred Goffey, nr. 9 (Brussel) na 15 minuten
-   Antoine Devos, nr. 2 (Brugge)
-   J.D. Berghuis, nr. 6 (Zeehond, Vlissingen)
-   W. Versluis, nr. 10 (Juliana, Bergen op Zoom)
-   Désiré Debosscher, nr. 12 (Brussel)
-   J. Holsbergen, nr. 13 (HPS, Den Haag)
-   Piet Vergouwen, nr. 20 (Scheldestroom, Breskens).
Aantal deelnemers: 20 (16H + 4D).

* Voetnoot.
Deane won deze kampioenschapswedstrijd in de Thamesrivier, van Kew naar Putney, over een afstand van 5 miles en 60 yards in de tijd van 62 min. en 57 sec. Hij vestigde daarmee een nieuw record, na 27 jaar. Het vorige stamde uit 1910 !
Op 28 augustus  verbeterde Deane ook nog eens het record van het 1 Mile Championship of the South of England (23min.04sec.)

(Goes, december 2014)
Piet Schop.